Thodoris Rakopoulos, traduit du grec par Anne Barbusse

[test]
Extraits de Η συνωμοσία της πυρίτιδας (Εκδόσεις Νεφέλη 2014) -
La conspiration des poudres (Editions Néféli, 2014)
 

είκοσι πέντε υβριδικά κείμενα αλιευμένα –ίσως– από το εξοργισμένο ίντερνετ της κρίσης

vingt-cinq textes hybrides pêchés – peut-être – sur l’internet en colère de la crise

Συνέβη σε ένα μικρό χωριό⋅ ως ο πιθανός ένοχος ενός αποτρόπαιου εγκλήματος, ένας χιλιαστής λυντσάρεται άδικα⋅ ήταν ο μόνος που επισκεπτόταν, εδώ κι έναν χρόνο, μια γριά, που βρέθηκε σφαγιασμένη μέσα στο σπίτι της. Ο χιλιαστής της μιλούσε για ώρες, ενώ εκείνη κοιτούσε το κενό.   [Χιλιαστές]

C’est arrivé dans un petit village ; comme coupable présumé d’un crime atroce, un millénariste est lynché injustement ; il était le seul à avoir visité, un an auparavant, une vieille femme, qui a été trouvée égorgée à l’intérieur de sa maison. Le millénariste lui parlait durant des heures, tandis que cette dernière regardait le vide. [Millénaristes]

Η Ύαινα Εντός μας υπάρχει μια αλυχτώσα ύαινα. Σε κεντρική διασταύρωση της οδού Θηβών (αρνούμαστε να αποκαλύψουμε το ακριβές σημείο), που ανεβαίνουν προς τις –τρωθείσες από την Κρίση βαθύτατα– Δυτικές Συνοικίες, η φωνή της σμίγει με τις όμοιές της, που, αόρατες, παραμονεύουν στις γωνίες του σταυρού αυτού των δρόμων, και παράλληλα στην οδό, κάτω από τη γέφυρα από σκυρόδεμα. Δεν είναι τυχαίο πως ο Δήμος δεν έχει τοποθετήσει φανάρια στην εν λόγω διασταύρωση για να μη σταματούν οι αυτοκινητιστές : θα ήταν επικίνδυνη εκεί η στάση⋅ θα τρομοκρατούσε η παραδοχή του κινδύνου. Στις ύαινες που καραδοκούν στις γωνίες, πάντως, κάποτε θα προστεθεί, με ένα σάλτο από το στήθος των αυτοκινητιστών, κι η δική τους. Θα προστρέξει στις αδελφές της, μία με την αγέλη που δείχνει τις δυνατές της σιαγόνες όσο πέφτει το σούρουπο : θραύστες που μπορούν να διαλύσουν μιαν ανθρώπινη ωμοπλάτη με μια κίνηση. [το ζωικό βασίλειο (του Ιουλίου Βερν)]

La Hyène A l’intérieur de nous existe une hyène hurlante. Au carrefour central de la rue de Thèbes (nous refusons de révéler l’endroit exact), où l’on monte vers les Faubourgs du Sud – mangés plus profondément par la crise – sa voix s’unit avec ses semblables, qui, invisibles, épient aux coins de ce croisement des routes, et parallèlement à la rue, sous le pont de béton. Ce n’est pas un hasard si la municipalité n’a pas placé de feux tricolores au carrefour en question afin que les automobilistes ne s’arrêtent pas : un arrêt ici serait dangereux ; admettre le danger serait terrorisant. Aux hyènes qui guettent dans les coins, cependant, s’ajoutera parfois aussi, d’un bond depuis la poitrine des automobilistes, notre propre hyène. Elle accourra vers ses soeurs, ne faisant qu’un avec le troupeau qui montre ses mâchoires puissantes à mesure que tombe le crépuscule : briseuses qui peuvent disloquer un omoplate humain d’un seul mouvement. [le royaume animal (de Jules Verne)]

Φάμπρικα Δεν θα περάσει η προσπάθεια διάλυσης της ραχοκοκκαλιάς της ελληνικής οικονομίας, του μεταποιητικού τομέως. Ο λαός μας θα αντιδράσει. Θα τιμωρήσει τους ενόχους με μεθόδους βασανισμού που μελετώνται ήδη σε κύκλους αντίστασης στο 4ο Ράιχ. Μπορούμε - σε αυτό το στάδιο– να αποκαλύψουμε μόνο πως αυτές οι μέθοδοι περιλαμβάνουν όσα διαδραματίζονται στη Νήσο των Εξορίστων του Εβραίου συγγραφέως Φραγκς Κάφκα. (ανοίγοντας τα γράμματα του γείτονα)

Usine Ne passera pas la tentative de démantèlement de la colonne vertébrale de l’économie grecque, le secteur de la transformation. Notre peuple réagira. Il châtiera les coupables avec des méthodes de torture qui sont étudiées déjà dans des cercles de résistance au 4ième Reich. Nous pouvons – à ce stade – seulement révéler que ces méthodes incluent tout ce qui se joue dans l’Ile des Exilés de l’écrivain juif Fragks Kafka.   [en ouvrant les lettres du voisin]

Σφουγγαρίζει τα σκαλοπάτια κάθε Τρίτη και Παρασκευή, από το ισόγειο ώς τον έκτο. Στην είσοδο, πάντα κοντοστέκεται, ανάμεσα σε αφημένους καταλόγους ΙΚΕΑ και φυλλάδια ή εκδόσεις χιλιαστών. Όσο περνά ο καιρός, τόσο της κάνει εντύπωση το πόσο μοιάζουν οι κατάλογοι και τα φυλλάδια, εξωτερικά. Συχνά, τα μπερδεύει.   [Χιλιαστές]

Il lave les marches chaque mardi et vendredi, du rez-de-chaussée jusqu’au sixième. Dans l’entrée, il s’arrête toujours un instant, parmi les catalogues IKEA délaissés et les brochures ou éditions de millénaristes. Plus le temps passe, plus l’impressionne combien se ressemblent les catalogues et les brochures, extérieurement. Souvent, il les confond. [Millénaristes]

Φονιάδες των Λαών Αμερικάνες Ακολουθεί περιγραφή ατυχούς περιστατικού σε τουριστική συνοικία της πρωτεύουσας. Καθένα από τα μέλη της παρέας θα αποτελούσε –από μόνο του– φρικτόν εφιάλτη για κάθε άνδρα. Όλο μαζί, ως παρέα, αποτελεί την απόλυτη, διαρκή ονείρωξη των περικείμενων ελληνοψύχων ανδρών. Ήρθαν αγεληδόν, εξέπνευσαν κρυπτοβηχόμενες εκλεκτά ελληνικά καπνά, κι έγιναν καπνός προς την κατεύθυνση της Ακρόπολης. [ανοίγοντας τα γράμματα του γείτονα]

Meurtrières Américaines des Peuples Suit la description d’un incident regrettable dans un quartier touristique de la capitale. Aucun des membres de la bande ne constituerait – en lui-même – un cauchemar horrible pour chaque homme. Tous ensemble, en tant que bande, constituent l’absolue, permanente pollution nocturne des hommes à l’âme grecque se trouvant autour. Elles sont venues en horde, elles ont expiré en toussant en cachette du tabac grec raffiné, et elles sont parties en fumée en direction de l’Acropole. [en ouvrant les lettres du voisin]

Το Γιούσουρι Στον βυθό όλων των θαλασσών –το είπε ο Ανδρέας Καρκαβίτσας– ζει και μπήγει –τα βράδια, που δεν υπάρχουν στους βυθούς– ρίζες ένα δέντρο : το γιούσουρι⋅ σε κάθε θάλασσα, το ίδιο δέντρο. Ένα σκάφανδρο μπλεγμένο στα κλαδιά του, και φύκια τριγύρω, περικοκλάδες : μαλλιά στην άβυσσο, σε ένα χρώμα –πράσινο, ξανθό– που δεν θα δει κανείς. Κανείς. Μονάχα εμείς. Που μπορούμε να βλέπουμε. [το ζωικό βασίλειο (του Ιουλίου Βερν)]

Le Corail noir Au fond de toutes les mers - comme l’a dit Andreas Karkavitsas – vit et enfonce - le soir, qui n’existe pas dans les profondeurs – ses racines un arbre : le corail noir ; dans chaque mer, le même arbre. Un scaphandre enchevêtré dans ses branches, des algues alentour, tels liserons : cheveux dans l’abysse, d’une couleur – verte, blonde – que personne ne verra. Personne. Seulement nous. Qui pouvons voir. [le royaume animal (de Jules Verne)]

Το Έκτακτο Πλάσμα των Θαλασσών Μας, η Μύραινα Αι μύραιναι έχουν ειδωθή, τω πάλαι, να επιτίθενται σε άνθρωπο, στις μεγάλες λίμνες. […] Η μύραινα αφήνει το θήραμα, δεφτερόλεπτα αργότερα, έχοντας καταλάβει το λάθος της. Ο ανήρ (που επέλεξε να μην κατονομασθή) διεκομίσθη στο νοσοκομείο με πλείστες πληγές. Ιούλιος Βερν, Είκοσι χιλιάδες λεύγες υπό τις θάλασσες στον Θέμο Ποταμιάνο, σκοτεινό οδηγό Ο πετρομύζων ενάλιος ή η λιθοβόσκουσα μύραινα (lampreia), όχι αρθρόποδο, αλλά σπονδυλωτό. Η νύμφη της, ιδιαιτέρως αποκρουστική. Στην Πορτογαλία την τρων στη σάλτσα του αίματός της, ως post mortem τιμωρία. Περίμενα για εκατομμύρια χρόνια τη σειρά μου και τώρα σφαδάζω σαν μαστίγιο άκαρπο στο βάθος αυτής της πηγμένης θάλασσας. Ψαρόπιτα ή κρεατόπιτα, στην άκρη της προοπτικής, με βλέπω σερβιρισμένη – ό,τι και να ήταν εκείνο που σέρβιραν στην ενθρόνιση της Ελισάβετ Β΄ το 1953 , η επίσημη κορωνίδα της μοναρχικής διατροφής, ήταν συνθεμένο από τις αδελφές μου – από τη σάρκα τους, που χωρίς λέπια ή φολίδες. Δεν έζησα απλώς χιλιάδες ακάρεα πάνω στους γλιστερούς πόρους, αλλά γαντζώθηκα τυφλά στο σώμα της ροής, σε έναν μαλακό, παρήγορο ιστό⋅ που με νανούριζε, με τις αργές του κινήσεις. Δεν είμαστε παρά αποκύημα της φαντασίας μιας μύραινας.

L’Exceptionnelle Créature de Nos Mers, la Lamproie On a vu les lamproies, par le passé, s’attaquer à un homme, dans les grands lacs (...) La lamproie laisse le gibier, quelques secondes plus tard, ayant compris son erreur. L’homme (qui a choisi de garder l’anonymat) a été transporté à l’hôpital avec de nombreuses blessures. Jules Verne, Vingt mille lieux sous les mers à Themos Potamianos, sombre guide Le suceur de roc marin ou murène brouteuse de pierre (lampreia), non pas arthropode, mais vertébrée. Sa larve particulièrement repoussante. Au Portugal on la mange dans la sauce de son sang, comme pénitence post mortem. J’ai attendu des millions d’années mon tour et maintenant je me tords tel un fouet infructueux dans le fond de cette mer figée. Feuilletés au poisson ou à la viande, au bout de la perspective, je me vois servie – quoi qu’on ait servi lors de l’intronisation d’Elisabeth II en 1953 , le couronnement officiel de l’alimentation royale, était composé de mes sœurs – de leur chair, sans écailles ni squames. Je n’ai pas vécu simplement des milliers d’acariens sur les pores glissants, mais j’ai été ferrée à l’aveugle dans le corps du flux, dans un filet souple, consolateur ; qui me berçait, de ses mouvements lents. Nous ne sommes que le produit de l’imagination d’une lamproie. (le royaume animal (de Jules Verne))

Νέμεση Στέκεσαι εδώ απέναντί μου ενώ γράφω, νέμεση. Στη στιγμή της πιο αναπάντεχης γεωγραφίας. Με το ζακετάκι σου και τα ψαρά σου γένια, και με κάνεις να νιώθω ναυτία, γιατί εύχομαι να πέσει το αεροπλάνο που θα μας σηκώσει από εδώ για να μας πάει στην ίδια πόλη. Και κυρίως γιατί καταλαβαίνω πως, όπως με κάνεις άθελά σου να νιώθω τόσο πάθος να καταστρέψω εσένα και μαζί όλη τη ζωή σε ακτίνα τριών μέτρων, δεν έχω νιώσει τόσο έντονα για τίποτα ποτέ. Κάνεις τις φλέβες μου να φουσκώνουν, νέμεση. Η μανία μου για τον θάνατό σου είναι πιο δυνατή από τη μέριμνα για τη ζωή μου. (ανοίγοντας τα γράμματα του γείτονα)

Némésis Tu es debout ici en face de moi tandis que j’écris, némésis. Au point de la géographie le plus inattendu. Avec ton petit gilet et ta barbe grise, tu me donnes aussi la nausée, parce que je souhaite que tombe l’avion qui nous élèvera d’ici pour nous amener dans la même ville. Et surtout parce que je comprends, de même que tu me fais malgré toi ressentir autant de passion à te démolir et toute la vie avec toi dans un rayon de trois mètres, que je n’ai jamais eu de ressenti aussi intense à propos de rien. Tu me fais gonfler les veines, némésis. Ma fureur envers ta mort est plus puissante que la sollicitude envers ma vie. (en ouvrant les lettres du voisin)

 
Thodoris Rakopoulos est né à Amyntéo en Grèce en 1981. Il a commencé à publier en 2007. Il a écrit cinq livres de poésie et un recueil de nouvelles. Il a traduit Philip Larkin, et sa propre poésie a été traduite en neuf langues. Il a reçu le prix national d’auteur débutant pour son premier livre (Fayoum), et le dernier (Sur les routes nationales) était nominé aux prix des revues Anagnostis et Chartis. Il a vécu dans différents pays (Angleterre, Afrique du Sud, Italie, Chypre), et ces dernières années, il est professeur d’anthropologie sociale à l’Université d’Oslo. Ses livres Passport island : The market for EU citizenship in Cyprus et From clans to co-ops : Confiscated mafia land in Sicily sont des monographies fondées sur une recherche ethnographique.

Le recueil La conspiration des poudres a été publié en 2014 aux éditions Néféli à Athènes, et s’inspire des théories du complot, en employant soit les formes de la littérature fantastique (en particulier Jules Verne), soit des récits conspirationnistes ou des vignettes sur la vie des Témoins de Jéhovah. En résultent des textes en prose satiriques navigant entre humour et drame, petites histoires pouvant prendre une forme poétique, où émerge une critique sociale influencée par la crise économique grecque. Le texte est influencé par son travail d’anthropologue. Pour lui, toute communication est « politique » car elle opère dans un cadre social et ne peut éviter significations et connotations aux sens ambivalents, et sa langue poétique s’enrichit d’ironie, sarcasme et ambivalence. Il interroge aussi les migrations, qu’il considère comme le sujet central de notre époque, étant originaire lui-même d’une famille de réfugiés chypriotes par sa mère et de Macédoine orientale par son père ; il se proclame avec virulence internationaliste et anti-nationaliste dans sa vie comme dans son travail.

 
Anne Barbusse
Née en 1969, agrégée de Lettres Classiques, je reprends mes études à l’Université Paul Valéry en 2012 et obtiens un master traduction en littérature néo-hellénique en 2017, où j’ai traduit, en pleine crise grecque, l’œuvre inconnue en France de Takis Kalonaros (Du bonheur d’être grec, Athènes, éditions Euclide, 1975, réponse à Du malheur d’être grec de Nikos Dimou, traduit et édité en France en 2012 aux éditions Payot).
J’ai traduit le recueil Exil à la naissance de Yorgos Stergiopoulos, publié aux éditions Bruno Guattari éditeur en juin 2025.
J’ai également traduit Les convives de l’autre terre de Chloé Koutsoubeli, Objets de valeur de Panos Kyparissis, Le Sphynx envoyait un email, de Dimitris Pérodaskalakis, Le chemin vers le kiosque à journaux de Yannis Stiggas.

Traductions : Anne Barbusse